Universal dictionary

About Universal dictionary

Zamonaviy xorijiy tillardan oʼzlashtirilgan soʼzlarning alohida misollari "Universal lugʼat"da keltirilgan [212]. Lugʼatning universalligi shundan iboratki, har bir soʼz haqida har qanday maʼlumot (uning maʼnosi, kelib chiqishi, talaffuzi, imlosi, lugʼaviy mosligi va boshqalar) topish mumkin.
Bizning pozitsiyamiz shundan iboratki, chet tilidan oʼzlashtirilgan soʼzlar lugʼati oʼzining tipologik xususiyatlariga koʼra lugʼatning sintetik turiga yaqinlashadi. Lugʼatning asosiy mazmuni lingvistik maʼlumotlar boʼlishi kerak, bu esa bir vaqtning oʼzida ekstralingvistik maʼlumotlar bilan toʼldiriladi, natijada soʼz maʼnosini har tomonlama ochib berishga yordam beradi.
Chet tilidan oʼzlashtirilgan soʼzlar lugʼati – chet tilidan olingan soʼzlarning leksik-semantik, orfoepik, orfografik, grammatik, stilistik, etimologik, kommunikativ, lingvomadaniy xususiyatlarini oʼz ichiga olgan maʼlumotnoma. Ushbu xususiyatlarni aniqlashtirish uchun talaba lugʼatga "savol berishni" oʼrganishi kerak.
• "Nima?" Shou soʼzi nimani anglatadi?
• "Qaerda?" Shou qaerda boʼlib oʼtadi?
• "Kim?" Shouni kim boshqaradi?
• "Qanaqasiga?" Shoumen qanday yozish kerak: birgalikdami yoki alohidami?
• "Bu mumkinmi yoki yoʼqmi?" Shou soʼzini oʼzgartirish mumkinmi?
Chet eldan oʼzlashtirilgan soʼzlar lugʼatidan "darslik" sifatida foydalanishda lugʼat yozuvi oʼquv yozuvi sifatida, lugʼatning leksik materiallari esa didaktik misollar sifatida ishlatila boshlaydi:
Shunday qilib, rus tili darsida chet eldan oʼzlashtirilgan soʼzlar lugʼati bilan ishlash metodikasi ikkita yoʼnalishni oʼz ichiga oladi: lugʼatdan maʼlumotnoma sifatida va rus tili darsligi sifatida foydalanish.
Biz tomonimizdan ishlab chiqilgan chet tilidan oʼzlashtirilgan soʼzlarning oʼquv lugʼatida sintetik xususiyat, xususan, lugʼat yozuvi oʼz mazmuniga etimologik maʼlumotlar sohasi kiritildi. Ushbu boʼlimda biz chet tilidan oʼzlashtirilgan soʼzlarni oʼrganish boʼyicha leksik ishning etimologik jihatini ochib berishga eʼtibor qaratdik.
Chet tilidan soʼzlarni oʼzlashtirishning etimologik aspekti talabalarga lugʼatning bir tildan boshqa tilga oʼzaro kirib borishi, madaniyatlararo kommunikatsiya natijasida tillarning bir-biriga oʼzaro taʼsiri tasvirini ochib beradi.
Ikkinchidan, chet tilidan oʼzlashtirilgan soʼzlarning etimologik aspektdan oʼzlashtirilishi madaniyatlararo kompetentlikning lingvistik komponentini leksik, grammatik, orfografik jihatdan shakllantirishga yordam beradi.
Uchinchidan, chet tilidan oʼzlashtirilgan soʼzlarni etimologik jihatdan oʼzlashtirilishi madaniyatlararo kompetentlikning nutq va kommunikativ komponentlarini shakllantirishga yordam beradi. "Komiks" soʼzining etimologiyasini ochib berish (hazil rasmlari bilan) iboradagi tavtologik xatoning ("Qiziqarli rasmlar" komikslari) va "xit" soʼzining "baland ovozli, oʼziga jalb qiluvchi" maʼnodagi etimologiyasining oldini oladi. Okay soʼzining etimologiyasi (tasdiqlash, rozilik, tasdiqlash nidosi) chet tilidan olingan soʼzdan foydalanishda nomaqbullikni oldini olishga yordam beradi ("Hamma yangi qoidani tushunadimi?" - "Okey!").
Toʼrtinchidan, chet tilidan kelib chiqqan soʼzlarni oʼz maʼnosida oʼzlashtirishning etimologik aspekti madaniyatlararo kompetentlik doirasidan tashqariga chiqishi mumkin. Bugungi kunga qadar etimologik tahlilga bunday yondashuv nafaqat metodik jihatdan ishlab chiqilmagan, balki eʼlon qilinmagan. Shu bilan birga, olingan etimologik bilimlar nafaqat nutqda namoyon boʼlishi, balki inson xatti-harakatlarining umumiy madaniyatiga ham taʼsir qilishi mumkin. Masalan, bandana kiyishni yaxshi koʼradiganlar uchun (notoʼgʼri va nooʼrin) quyidagi maʼlumotlar foydali boʼladi: "Dastlab, bandangalar juda amaliy foydalanishga ega edi: ular ispan va amerikalik choʼponlarni changdan himoya qilishdi".